Op uitnodiging van minister Sjoerd Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking kwam het MVO Platform met een delegatie naar het ministerie van Buitenlandse Zaken voor een kennismaking. We kijken terug op een open en constructief gesprek, waarin we concreet uiteen hebben gezet hoe Nederland met effectief IMVO-beleid een voortrekkersrol kan blijven spelen in het realiseren van eerlijke, duurzame en veerkrachtige waardeketens.
Foto: Ministerie van Buitenlandse ZakenBelangrijke rol voor maatschappelijke organisaties in uitvoering en monitoring van MVO-beleid
In zowel Nederland als productielanden houden maatschappelijke organisaties en vakbonden, inclusief mensenrechtenverdedigers en organisaties die een kritische waakhondfunctie vervullen, overheid en bedrijfsleven scherp en helpen zij vooruitgang op het gebied van MVO te realiseren. Door hun uitgebreide expertise, praktijkervaring met het verduurzamen van waardeketens en wereldwijde netwerk van organisaties die toegang bieden tot werkenden, producenten en belanghebbenden hebben maatschappelijke organisaties zicht hebben op de dagelijkse realiteit in waardeketens en doorgronden of en waar IMVO-beleid wel en niet effectief is. Zo leveren zij een essentiële bijdrage aan zowel de ontwikkeling, als de uitvoering en monitoring van MVO-beleid door bedrijven en overheden.
Dialoog en samenwerking tussen bedrijven, overheid, vakbonden en maatschappelijke organisaties, o.a. via directe en sectorale samenwerking, is dé manier om misstanden en risico’s op de schending van mensenrechten in complexe internationale waardeketens effectief én efficiënt aan te pakken. Bovendien is het belangrijk dat bedrijven kunnen blijven rekenen op maatschappelijke organisaties als onafhankelijke raadgevers. De overheid heeft een belangrijke rol om deze betrokkenheid te faciliteren en te stimuleren. Het MVO Platform pleit daarom voor het structureel versterken van het maatschappelijk middenveld om zo effectieve aanpak van misstanden te bestendigen.
Aansluiting met het internationale normenkader voor MVO
Voor een toekomstbestendige economie is het essentieel dat bedrijven in hun waardeketens ondernemen volgens het internationale normenkader voor MVO. Het MVO Platform verwelkomt daarom dat minister Sjoerdsma zich committeert aan de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen inzake maatschappelijk verantwoord ondernemen. Wel is het belangrijk de inzet hierop te accelereren zodat binnen afzienbare tijd fors meer bedrijven deze richtlijnen zullen toepassen. Daarnaast is wetgeving nodig die een duidelijke norm voor MVO stelt. Het is daarbij essentieel dat het bestaande niveau van bescherming voor mensenrechten, dierenwelzijn, milieu en klimaat behouden blijft.
Met de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD), de antidwangarbeidverordening, en de ontbossingsverordening zijn recentelijk belangrijke stappen gezet richting structurele aanpak van misstanden in internationale waardeketens, zoals uitbuiting, gedwongen arbeid en ontbossing. Met de implementatie van deze EU-richtlijn en -verordeningen zal er concrete vooruitgang worden geboekt richting het verankeren van de OESO-richtlijnen binnen nationale wetgeving. Effectief toezicht en handhaving, ook in de keten, van deze wetgeving wordt essentieel. Daarbij moet de inzet verschuiven van risico-reductie en procesmatige compliance naar aantoonbare verbeteringen voor mens en milieu, zodat onder meer leefbaar loon, leefbaar inkomen, het uitfaseren van kinderarbeid, en een schone en veilige leefomgeving centraal komen te staan.
Flankerend beleid
De introductie van goede wetgeving alleen is echter niet voldoende. Om naleving van het internationale normenkader te bevorderen blijft flankerend beleid nodig. Naast voorlichting, stimulering en ondersteuning voor bedrijven, ook in producerende landen en samen met buitenlandse overheden, kan de overheid op meerdere vlakken dit beleid uitbreiden. De IMVO-voorwaarden, zoals gelinkt aan het buitenlandinstrumentarium, zouden ook rijksbreed voorwaarden voor overheidsfinanciering moeten zijn. Ook middels handels- en investeringsverdragen zijn er kansen om ketens te verduurzamen en IMVO centraal te stellen. Door meer ambitie te tonen in het eigen beleid rondom Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) kan de overheid eerlijke en duurzame productie en consumptie verder stimuleren. De overheid kan hierbij rijksbreed haar eigen inkoopkracht nadrukkelijker inzetten om leefbaar inkomen, leefbaar loon en verantwoorde inkooppraktijken te bevorderen. Door deze uitgangspunten expliciet mee te nemen in aanbestedingen en publieke financiering kan de overheid een belangrijke bijdrage leveren aan structurele verbeteringen in internationale waardeketens.
Aanpakken van onderliggende oorzaken van misstanden
Voor de brede welvaart waar het kabinet naar streeft is wetgeving belangrijk en effectief toezicht noodzakelijk. Maar regels alleen resulteren nog niet in eerlijke, weerbare en toekomstbestendige waardeketens. Veel problemen in ketens ontstaan niet alleen door gebrek aan regels, maar ook door hoe bedrijven hun bedrijfsvoering inrichten en hoe waarde, risico’s en verantwoordelijkheid in ketens worden gedeeld. Het aanpakken van misstanden in waardeketens vraagt meer dan risicobeheersing en het toepassen van de OESO-richtlijnen. Het vraagt ook om het aanpakken van onderliggende oorzaken van misstanden, waaronder de complexiteit van ketens en gebrek aan transparantie, het doorschuiven van risico’s in de keten, structureel te lage inkoopprijzen en oneerlijke handelspraktijken. Zolang boeren en werkenden geen leefbaar inkomen of leefbaar loon kunnen verdienen, blijven armoede, kinderarbeid en milieuschade hardnekkige risico’s in mondiale waardeketens. Het bevorderen van eerlijke en voorspelbare prijzen, langetermijnrelaties en een evenwichtiger verdeling van risico’s en verantwoordelijkheden in ketens is daarom een essentieel onderdeel van effectief IMVO-beleid. Wat we in de praktijk zien, is dat echte verandering in de keten pas ontstaat als ook de manier waarop bedrijven inkopen en hun bedrijfsvoering inrichten structureel verandert. Dit vraagt ook om stevige overheidsinzet en -beleid hierop. Het is belangrijk dat Nederland op nationaal en internationaal toewerkt naar een gelijk speelveld voor bedrijven die zich nu al inzetten voor eerlijke handel en waardeketens ten opzichte van bedrijven die dat nog niet doen.
Op naar een toekomstbestendige economie
Het MVO Platform verwelkomt de uitgangspunten van het beleid van minister Sjoerdsma en waardeert de uitwisseling die we hierover met hem hebben gehad. Meer ambitie en verdere aanscherping van het beleid is echter gewenst zodat het beleid echt resulteert in brede welvaart, een verbeterde mensenrechtensituatie en eerlijke, verantwoorde en weerbare waardeketens. Het MVO Platform werkt graag met de minister aan verdere concretisering van de beleidsvoornemens, zodat straks alle bedrijven ondernemen met respect voor mensenrechten, dierenwelzijn, milieu en klimaat. Daarbij vragen wij bijzondere aandacht voor maatregelen die niet alleen toezien op naleving van regels, maar ook bijdragen aan de economische randvoorwaarden voor duurzame ketens.
