Due diligence is de inspanning die van bedrijven wordt gevraagd om betrokkenheid bij mensenrechtenschendingen tegen te gaan.

Due diligence betekent letterlijk ‘gepaste zorgvuldigheid’. Deze term wordt breder gebruikt, bijvoorbeeld voor boekhoudkundig onderzoek bij overnames en fusies. Bij MVO gaat due diligence om gepaste zorgvuldigheid ten aanzien van mensenrechten, om het permanent evalueren en reageren op (potentiële) risico’s en schendingen – zowel bij de eigen bedrijfsvoering als bij de uitbesteding van bedrijfsactiviteiten. Daarbij staan niet de risico’s voor en de rechten van het bedrijf zelf centraal, maar risico’s voor de samenleving door bedrijfsactiviteiten.

Waarom due diligence?

Bedrijven dragen verantwoordelijkheid voor het respecteren van mensenrechten, zo is vastgelegd in de belangrijkste internationale normen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen. Due diligence slaat op de manier waarop bedrijven MVO in praktijk brengen. Daarnaast biedt due diligence het bedrijf inzicht in de maatschappelijke impact, is het een manier om de eigen missie en normen uit te dragen en om duurzame relaties met stakeholders op te bouwen. Tot slot is due diligence een belangrijke aanvulling op het risicomanagement van het bedrijf.

Betrokkenheid bij schendingen

Door complexe ketens en concernstructuren kan de manier verschillen waarop bedrijven betrokken raken bij mensenrechtenschendingen. We onderscheiden drie niveaus:

  1. Een bedrijf kan de directe veroorzaker van een schending zijn.
  2. Maar vaker nog zal sprake zijn van een bijdrage aan een schending (samen met, of via andere partijen).
  3. Tot slot kan er − zonder directe bijdrage − een relatie met de schending bestaan via activiteiten, diensten of producten.

In alle gevallen heeft het betreffende bedrijf een verantwoordelijkheid. De grootte en complexiteit van de verantwoordelijkheid is afhankelijk van het niveau van betrokkenheid. Een directe veroorzaker van een schending heeft een grotere verantwoordelijkheid in het zorgen voor het voorkomen van schendingen en de toegang tot genoegdoening, dan wanneer er bijvoorbeeld een indirecte relatie bestaat.

Uitvoering due diligence

De uitvoering van due diligence is een continu proces, waarbij bedrijven proactief hun huidige en potentiële maatschappelijke risico’s identificeren, voorkómen en verminderen, en daarover verantwoording afleggen.

Voordat een bedrijf in staat is mensenrechtenschendingen effectief te voorkomen en verminderen, moet het op de hoogte zijn van de daadwerkelijke en potentiële invloeden die bedrijfsactiviteiten uitoefenen op mensenrechten. Een systematische risicoanalyse maakt deze invloeden inzichtelijk.

Een volgende stap is het ontwikkelen en implementeren van beleid dat de risico’s of schendingen aanpakt. Het is van belang dat het bedrijf de effectiviteit van de ondernomen acties monitort. Bij al deze stappen is stakeholderbetrokkenheid cruciaal.

Indien schade is ontstaan door schendingen waarvan het bedrijf de oorzaak is, of waaraan het een bijdrage heeft geleverd, moet het bedrijf herstel en compensatie bieden. Als er sprake is van een relatie tot de schending moet het bedrijf zich inspannen om andere verantwoordelijke partijen aan te zetten tot herstel en compensatie.

Praktijkrichtlijnen voor de toepassing van due diligence zijn volop in ontwikkeling. Voorbeelden zijn: de online tool voor MVO Risicomanagement van de SER en een handleiding voor de integratie van due diligence in risicomanagement van het NEN. Daarnaast zijn heeft de OESO sectorale richtlijnen ontwikkeld, bijvoorbeeld voor mijnbouw en de kleding- en schoenensector. Ook de EU ontwikkelde sectorspecifieke richtlijnen.

Meer lezen

Communicatie

Onderdeel van due diligence is het communiceren over de bedrijfsvoering en de gevolgde due diligence-aanpak. Dit geldt in het bijzonder voor de communicatie met direct getroffenen en belanghebbenden.

Transparantie van het bedrijf richting de buitenwereld is cruciaal om geloofwaardig te blijven. Bedrijven moeten laten zien dat én hoe ze aan de slag gaan met due diligence.

Ook voor het rapporteren over due diligence zijn richtlijnen verschenen, zoals het UN Reporting Framework.

De noodzaak tot due diligence is opgenomen in de UNGP’s en de OESO-richtlijnen.